siem_i_rgiel_mNestor w Kronice lat minionych zapisał panowanie księcia kijowskiego Włodzimierza, który " postawił bałwany (posągi) na wzgórzu (...) i Peruna (...) i Simargła... ". Inne jednak odpisy tego samego tekstu donoszą o posągach " ...i Siema, Rgła... ". Kolejny tekst staroruski Słowo pewnego Chrystolubca podaje natomiast, iż " nie mogąc cierpieć chrześcijan dwojewiernych i wierzą w Peruna, i w Chorsa, i w Sima, i Rgła (Rogła) ". Powstało więc pytanie, czy mamy do czynienia z dwoma bogami - Siemem i Rgłem - czy z jednym - Siemargłem. Zwolennicy istnienia Siemargła podnosili, iż pojawienie się dwóch osobnych bogów jest efektem pomyłki skryby przepisującego tekst, tym bardziej, że pomiędzy tymi nowo utworzonymi imionami zbrakło spójnika. Zostało to jednak obalone, gdyż występuje wyraźnie pomiędzy Simem i Rgłem samogłoska "a" spełniająca niegdyś rolę spójnika "i".

Kolejnym dowodem na istnienie Siemargła była analogia ze średniowiecznym irańskim i kaukaskim wyobrażeniem skrzydlatego psa o dwóch łapach, imieniem Senmurw, lub Simorg. Wizerunki takiego potwora pojawiały się już na naczyniach epoki trypolskiej (V-III tysiąclecie p.n.e.), a później były bardzo częste w XI-XIII wieku na Rusi, jako motyw zdobniczy biżuterii. Zazwyczaj Siemargłom towarzyszyły symbole źdźbła lub kłosów, łączono więc go z jakowymś bóstwem wegetacyjnym. Często utożsamia się go ze stróżem drzewa życia, bowiem Siemargły wyobrażano również w parach, po dwóch stronach symboli drzew. Do folkloru zjawisko to trafiło jako Paskudź, co pierwotnie oznaczało "ubogi", "szczątkowy" a dopiero później "odstręczający".

simargl2_mW językach słowiańskich konstrukcja Siemargł byłaby niemożliwa, natomiast zarówno Siem, jak i Rgieł brzmią bardzo rodzimie. "Siem" pochodzi bowiem od tego samego trzonu, co "siemja" - rodzina, i widoczny jest w takich imionach jak Siemowit (obrońca, bohater rodziny, walczący dla rodziny), czy Siemomysł (dwaj potomkowie Piasta, a przodkowie Mieszka I), Siemirad i nazwach miejscowych jak Siemianowice, Simonów, Siemianowo. Odpowiada też litewskiemu "szeimas" i jest bogiem opiekującym się rodziną, być może w jej dawnym szerszym wymiarze familii gospodarczej. Wypełnia on znakomicie brak na "etacie" boga domowego, który po chrystianizacji, jak wszyscy inni zepchnięty został do roli demona, a w folklorze przyjął postać Ubożęcia lub Żywie w Polsce, a Domowego (Domowika) i Didka na Rusi. Wspomniane Uboże, lub Domowyj zamieszkiwał ciepłe i ciemne miejsce za piecem i tam też składano mu obiaty, zostawiano też dla niego na stole okruszki chleba.

siemargl1_mRgieł pochodzi zaś od prasłowiańskiego "reż" - żyto, a ciekawe, iż na Litwie - gdzie żyto to "rugys" - występuje jako Ruglis, lub Rugulis. Jest więc jasne, że Rgieł to bóg opiekujący się zbożem, łanami, polami, być może całą uprawą ziemi i płodami rolnymi. Z drugiej strony imię to łączy się z całym szeregiem pomniejszych bóstw (rzymskich i litewskich) odpowiedzialnych za rzeczy kwaśne i procesy fermentacji oraz określeniami dotyczącymi tych zjawisk, jak np. litewskie "rugti" - kwaśnieć i o odbijaniu się, lub ruskie "rygat'" i polskie "rzygać". Brückner więc pozostawia możliwość, iż Rgieł może być czymś w rodzaju, jak to nazwał "Kiślaka". Nie wydaje się to jednak możliwe, gdyż działalność tego typu właściwa była dla istot niższego rzędu, a wówczas imię Rgła nie trafiłoby do kronik, w roli boga, któremu książę wystawia posąg, ani do szeregu nazw i nazwisk. Imię Rgła pojawia się bowiem w nazwach takich, jak Rgielsko, a być może i Rugia, oraz w rodowej nazwie szlachty ruskiej Jergolskij, którego to nazwiska ciotka Lwa Tołstoja, pokierować go miała ku pisarstwu.

Siem i Rgieł wypełniali więc bardzo ważną rolę w życiu społecznym i religijnym rolniczych Słowian, gdyż jeden z nich zapewniał jedność rodzinie, dbał o jej powodzenie i rozwój, drugi natomiast utożsamiał najistotniejszy, wręcz podstawowy element gospodarki, a przez to i kultury.

Igor D. Górewicz

Logowanie

Najbliższe święto

Szczodry Wieczór 21.12.2019 20:00 103 Dni Szczodry Wieczór
1996-2020 Rodzima Wiara
ontwerp en implementering: α CMa Σείριος