rugiewit_porewit_porenut_mNa wyspie Rugii (Ranie, Rui) zanim od połowy XI w. kult Świętowita w Arkonie (patrz FiM nr 6/2001) urósł do wielkiego znaczenia, rozwijały się kulty innych, starszych bogów, później zaś funkcjonowały równolegle z arkońskim. Jak w całej Słowiańszczyźnie Zachodniej występowały one pod miejscowymi nazwami i posiadały lokalne ośrodki plemienne, czy grodowe. W końcu jednak - podobnie jak Włodzimierz Wielki w Kijowie (patrz FiM nr 5/2002) - książęta Rany postanowili zjednoczyć poszczególne kulty i umiejscowili je w siedzibie książęcej Gardźcu.  Możliwe też, że tutejszy kult miał wspomagać księcia w rywalizacji z władzą kapłanów arkońskich. Kronika odróżnia kult "prywatnych bogów" w Gardźcu od "publicznego" w Arkonie, Brückner jednak uważa, iż jest to zmyślenie autora.

Z opisów Sakso Gramatyka i Knytlingasagi wiemy, że w XII w. w Gardźcu znajdowały się trzy świątynie, każda poświęcona innemu bogowi, a znaleziska archeologiczne potwierdzają istnienie trzech budowli na planie kwadratu o długości boku od 7,5 do 6 m. Dach tych budowli wsparty był na 12 słupach jesionowych, po 4 z każdej strony, prawdopodobnie bez ścian, co ukazuje nam typową świątynię. Jak piszą J. Żak i W. Kowalenko, można sądzić, iż Gardziec w okresie pogańskim nie był zamieszkały przez ludność, a jedynie przez kapłanów i księcia, miał więc charakter wybitnie kultowy.

porenut_mBogami czczonymi w tych świątyniach byli Rujewit (Rugiewit) oraz Porewit i Porenut. Imię pierwszego z nich, najważniejszego, jest najzupełniej jasne, to pan, władca Rugii, Rui, co jest najlepszym dowodem, że był on głównym bogiem wyspy przed dominacją Świętowita. Sakso Gramatyk opisując jego dębowy, wydrążony w środku posąg podał, iż: "grubość jego przekraczała rozmiary ludzkiego ciała, a wysokość była taka...", że biskup Absalon - który wraz z królem duńskim Waldemarem I podbijał i chrystianizował Rugię - stając na palcach, siekierą wyciągniętą ku górze ledwie dosięgał podbródka posągu. Rugiewit miał głowę o siedmiu twarzach, oraz siedem prawdziwych mieczy u pasa, podczas, gdy ósmy miecz miał mocno przytwierdzony do ręki, jakby imał go w garści. Oglądających posąg Duńczyków rozbawiło to, że pod wargą posągu uwiły swoje gniazdo jaskółki, a w skutek tego pierś posągu była ubrudzona. Miało to jednak duże znaczenie kultowe, bowiem jaskółki, jako "boże ptaszki" w całej Słowiańszczyźnie są zwiastunem wiosny i wcieleniem dusz zmarłych. Dodatkowo kronikarz twierdził, iż Rugiewit pilnował, by w otoczeniu świątyni nie dochodziło do kontaktów seksualnych pomiędzy ludźmi, co w razie złamania tabu karane było rzekomo niemożnością rozłączenia się pary "jak u psów" (waginizm). Miecze i imię tego boga dowodzi, iż mamy do czynienia z bogiem militarnym i suwerennym, tym bardziej, że Sakso pisze, iż "to bóstwo obdarzone siłami Marsa dowodziło w bitwach". Możliwe więc, że było to jedno z lokalnych wcieleń Peruna.

rugiewit_mPozostali dwaj bogowie to Porewit i Porenut, w których niektórzy badacze widzieli indoeuropejską ideę Dioskurów - boskich bliźniaków. Porewit miał posąg o pięciu głowach, zaś Porenut głowę o czterech twarzach, piąta zaś spoczywała na jego piersi, przytrzymywana lewą ręką na czole, a prawą pod podbródkiem. Pomysłów na wyjaśnienie roli tych bogów było dotychczas co niemiara i tak w Porewicie widziano m.in. Borewita, czyli pana boru, ale to raczej właściwość rzędu demonów, a nie bogów; dawniej zaś tłumaczono go jako "Porywacz", rozbójnik, przynoszący szczęście w wyprawach łupieżczych, które rzeczywiście były częstym zajęciem Rugian. Imię Porenuta zaś próbowano odczytywać jako Perunic, bądź Peruniec, czyli syn Peruna, albo nawet sam Perun o zgrubiałym imieniu. Innym razem Porenut miał być rzekomo bogiem miłości lubieżnej, imię jego w formie Poroniec wyprowadzano też od słowa "poronić" i sądzono, że młode małżeństwa składały mu ofiary dla zapewnienia sobie zdrowego potomstwa. A. Gieysztor uważa, iż wszyscy trzej bogowie z Gardźca to przedstawienia poszczególnych aspektów Peruna, tj.: Rujewit jako jego postać zbrojna, Porewit jako siła naporu ("pore" w znaczeniu siła, napięcie, parcie), a Perunic to najstarsza z form, pierwotna. Uderza jednak widzenie dwóch ostatnich, jako bliźniaków, Porewita "pana siły" będącego w stanie uporać się z przeciwnościami, zaś Porenut, jako negatywne przeciwstawieństwo, bowiem końcówkę -nut odczytywano tak jak -nud, jak nuda, albo niemieckie Not, tj. potrzeba. Faktycznie już samo brzmienie obu tych imion przynosi podobne skojarzenia, -wit, brzmi "lekko" i podobnie jak wszyscy silni bogowie, Świętowit, Jarowit etc., zaś nut "ociężale". Można zwrócić uwagę, iż "wyzwoliciel ludzkości" Prometeusz (gr. "wprzód myślący", "przewidujący") miał brata Epimeteusza ("wstecz myślący" "mądry po szkodzie")! Może i tu więc mamy do czynienia z bardzo archaiczną, indoeuropejską, złożoną konstrukcją.

Igor D. Górewicz

Logowanie

Najbliższe święto

Kupała 20.06.2019 20:00 63 Dni Kupała

Ostatnio na forum

  • Brak postów do publikacji.
1996-2019 Rodzima Wiara
ontwerp en implementering: α CMa Σείριος