Mokosz (autor: Daria Dobroniega Kowalska)Mokosz wymieniana jest m.in. w " Powieści lat minionych " wśród bogów, którym władca ruski Włodzimierz wystawił w Kijowie posągi, zaś z owego tzw. "panteonu włodzimierzowego", wyłącznie ona przetrwała w pamięci ludu aż do XIX wieku. Do niedawna Mokosz znana była ludowi słowiańskiemu, jako demon, którego pole działania skupiało się wokół domu. W folklorze północnoruskim opiekowała się strzyżeniem owiec i przędzeniem, wiązana powszechnie z pracami kobiet. Jako bóstwo żeńskie, rzeczywiście pozostała najdłużej w pamięci kobiet, ale wcześniej czczona była przez wszystkich, jako żeński aspekt porządku kosmicznego. 

Jej imię posiada związek z rdzeniem "mok-", tak jak "mokry", "moczyć", ale wskazywano również na etymologię sanskrycką od "makha" - "szlachetny, bogaty". Czy obie etymologie muszą się jednak wzajemnie wykluczać? Przecież istnieje silne skojarzenie kulturowe wilgoci z dostatkiem.

Mokosz jest pozostałością kultu Matki Ziemi, który był bardzo silny wśród ludów rolniczych. Mokosz więc przedstawia się jako " mat? syraja zemlja " - ziemię wilgotną. Posiada to oczywiste odniesienie do kobiet w związku z ich płciowością. Ziemię więc - bardzo często zwaną świętą - otacza szereg tabu, jak np. zakaz bicia jej, orania, wbijania pali, itp. przed świętem wiosny, jest ona bowiem wówczas ciężarna, bowiem niedługo zacznie rodzić nowe życie. W takich przypadkach lud mawiał: "kto ziemię bije, ten bije po brzuchu matkę swoją na tamtym świecie". Nawet upadek na ziemię jest dla niej wówczas obrazą, która może zostać ukarana złamaniem kości, lub zwichnięciem, należy więc świętą ziemię przeprosić. Zakaz dotyczy też rwania trawy, bowiem "kto trawę skubie czy rwie, ten rwie swojej matce włosy". Często też o ziemi wyrażał się lud jako o bogatej. (przykłady powiedzeń za Moszyńskim) Skojarzenie ziemi, która rodzi płody rolne z kobiecą płodnością jest tak silne, że odbywano stosunki płciowe na zaoranej ziemi, aby wzmocnić jej płodność, a bywało nawet, iż ciągnięto kobietę za nogi po zaoranym polu, tak by dochodziło do kontaktu jej sromu ze skojarzoną z nim skibą.

W związku z tym nie dziwi skojarzenie Mokoszy z płciowością, lub nawet przewiną seksualną, skoro w " Kazaniu o tym jak się poganie bałwanom kłaniali " jest mowa, iż Słowianie " i Mokosz czczą i malakija, to jest onanię bardzo czczą, to jest bujkimi ". Niektórzy badacze utożsamiali więc Mokosz z Wenerą, ale Brückner zauważył, iż z tekstu wynika, że Mokosz i "malakija" (kiła) to dwie odróżnione rzeczy. Sąsiedztwo jednak pozostaje.
Ukraińska etnograf Halina Łozko upatruje też w Mokoszy odbicia jeszcze starszego kultu wody, pod postacią Diany, będącą Matką-Wodą. Imię tej bogini przetrwać miało jako pospolite określenie wody, widoczne w nazwach rzek Don, czy Dunaj.

Mokosz często zestawiana jest w parze małżeńskiej z Dadźbogiem, jako dawcą dostatku, zaś Rosjanin Wadim Kazakow widzi w niej małżonkę Welesa, jako boga chtonicznego. Do naszych czasów przetrwały stylizowane wizerunki Mokoszy, jako wyszywanki na ręcznikach ruskich. Pokazują one boginię stojącą pod odkrytą kopułą świątyni, wznoszącą ręce ku niebu, na jej głowie zaś widzimy rogatą czapkę, lub kwiecisty krzak. Z obu stron zaś towarzyszą Mokoszy konie, lub jeźdźcy na koniach, a pod nimi zaś swastyki - symbole szczęścia i dostatku.

W związku z jej opieką nad wełną, strzyżeniem i prządkami, składa się Mokoszy w ofierze, zakupując w ziemi, płaty płótna (dawny środek płatniczy - od "płatu" pochodzi słowo "płacić"), lub kosmy wełny. Jej związek z przędzeniem, wiązaniem uzupełnia też istnienie litewskich słów "maksi" - wiązać, splatać, i "makasz" - pleciona portmonetka. W związku z tym mity przestawiają Mokosz jako wielką prządkę, która snuje nić żywota, czy losu. Teksty kazań przekazały też, że "Mokosz w wielki post obchodzi domy i niepokoi kobiety przędzące, dozoruje też owiec, sama je strzyże; dla niej to w noc obok nożyc kładą kosmyki wełny". Rzekomo także "boją się jej kobiety, poznając po warczeniu kołowrotka i po startej sierści owiec; do niej udawano się dla wróżenia" (Brückner). Jeszcze w XVI wieku popi mieli obowiązek pytać kobiet podczas spowiedzi "czy chodziła do Mokoszy?". Ale to właśnie efekt utożsamienie przez chrześcijaństwo dawnej Bogini z demonem.

Igor D. Górewicz

Logowanie

Najbliższe święto

Szczodry Wieczór 21.12.2019 20:00 103 Dni Szczodry Wieczór
1996-2020 Rodzima Wiara
ontwerp en implementering: α CMa Σείριος