Chors to kolejny z Bogów, którym jak wspomina "Powieść lat minionych" książę Włodzimierz wystawił w Kijowie posągi, by podnieść ich znaczenie w kulcie publicznym. Mimo to wielu naukowców poddaje pod wątpliwość słowiańskie pochodzenie owego boga, widząc w nim raczej boga któregoś z niesłowiańskich plemion zamieszkujących Ruś. Imię jego próbowano wywodzić od perskiego "khor, khores" na oznaczenie słońca, wysuwano więc wniosek, iż Chors był bogiem słonecznym. Nie wydaje się to jednak słuszne, gdyż znamy Bogów słowiańskich, mających związek ze słońcem. W związku z tym próbowano powiązać Chorsa z kultem księżyca. Otóż "Słowo o wyprawie Igora" pisze o wielkim księciu Wsiesławie, iż przed pianiem koguta - czyli w nocy - przebiegł w postaci wilka od Kijowa do Tmurokania (nad Krymem) "wielkiemu Chorsowi drogę przebiegając".

Nocą słońca nie ma więc aluzja do niego nie ma sensu, a Wsiesław bieżał więc z północy na południe, podczas gdy księżyc "wędruje" po niebie ze wschodu na zachód, a więc książę "przebiegał" drogę księżyca. Badacze "Słowa" stwierdzili, iż ustami pieśniarza Bojana często posługuje się ono zwrotami archaicznymi już w czasie powstania utworu, być może więc "przebiegać drogę Chorsowi" byłoby poetyckim zwrotem oznaczającym bieganie nocą. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że mowa tu o wilkołaku, lycantropia natomiast jest najściślej powiązana z nocą i fazami księżyca, a dokładniej jego pełnią, czyli "szczytem panowania".

Trzeba dodać, że istnieje słowiańska etymologia imienia "Chors", które można wyprowadzić od słowa "wycharsły", czyli "wynędzniały". Mogło by to odnosić się do księżyca, który w porównaniu z głównym Bogiem - Słońcem świeci bardzo słabo, albo też jest tu aluzja do "chudnięcia" księżyca po pełni. Słowiańskości owego imienia dowodzi ponadto występowanie imienia Chrs, Chrsović u Serbów. Pozostało zresztą sporo nazw topograficznych typu Chors, Churs, Korsuń, Chersoń, podobnie brzmi też słowo "korża" będąca dawniej ukraińskim jadłem obrzędowym. U Słowian ponadto księżyc jest rodzaju męskiego, podobnie jak w euroazjatyckim kręgu kulturowym, odwrotnie natomiast niż w Europie Zachodniej i Północnej. Chors więc znakomicie wypełnia powyższe warunki, nie znamy bowiem żadnej innej postaci personifikującej księżyc.

Księżyc natomiast musiał doznawać silnej czci kultowej, skoro samo słowo "księżyc" oznacza syna, bądź młodego księdza, czyli księcia. Pierwotnie bowiem naszego satelitę nazywano miesiącem, a "księżycem" wyłącznie młody miesiąc po nowiu. Znaczenia księżyca-miesiąca dowodzi fakt, że pierwotnie słowiański rok podzielony był na 13 miesięcy księżycowych, stąd zresztą nazwa miesiąca jako jednostki podziału czasu. Kulturowe zjawisko czci księżyca ma dala nas i inne konsekwencje, jak choćby nazwa dnia tygodnia - soboty, która pierwotnie (ok. 2000 lat p.n.e.) w Babilonii oznaczała pełnię, bądź dzień pełni (sabattu, sabpatuu). Słowianie zauważyli wpływ księżyca na przypływy i odpływy, a jego cykli na fizjologię kobiet (być może stąd utożsamienie księżyca z pierwiastkiem żeńskim). Nazywano księżyc "wszechwiedzącym", "carem", a jeszcze setki lat po przyjęciu chrześcijaństwa - "bogiem". Zwracano uwagę np. by dokonywać zasiewów, strzyc włosów w okresie "wzrostu" księżyca, bowiem widziano w nim siłę odnawiającą, odradzającą, która ma wpływ na lepszy wzrost roślin, wzmocnienie itp. Modlono się więc np. "odmłódź ty mnie, jakeś odmłodził samego siebie. Kiedy Ciebie żmija ukąsiła, wtedy mnie głowa rozbolała...", albo podrzucając motety ku niemu wołano: "masz pieniądze, daj mi zdrowie", co dokładnie odzwierciedla dawne pogańskie ofiary zwane obiatami. Gdzieniegdzie wierzono, iż księżyc marnieje (czy to nie owe "charśnięcie") gdy zjadają go wilki, albo na trzy dni chowa się do wody, by tam się odrodzić. Do dziś zresztą księżyc wywiera swą tajemniczością spory wpływ na ludzką wyobraźnię.

Igor D. Górewicz

Logowanie

Najbliższe święto

Szczodry Wieczór 21.12.2019 20:00 276 Dni Szczodry Wieczór
1996-2020 Rodzima Wiara
ontwerp en implementering: α CMa Σείριος