Co to jest monoteizm? Wyjaśnienie pojęcia i przykłady religii

Monoteizm to wiara w istnienie jednego, osobowego Boga, uznawanego za stwórcę świata, najwyższego władcę i źródło zasad moralnych. Nazwa pochodzi od greckich słów monos, czyli „jedyny”, oraz theos, czyli „Bóg”. W religiach monoteistycznych oddaje się cześć wyłącznie jednemu Bogu.

Co to jest monoteizm?

Monoteizm oznacza przekonanie, że istnieje jeden Bóg, a nie wiele równorzędnych bóstw. Bóg ten jest zwykle przedstawiany jako osobowy, czyli zdolny do poznania, działania i relacji z człowiekiem. W tradycjach monoteistycznych przypisuje mu się między innymi stworzenie świata, wszechmoc, wszechwiedzę oraz ustanawianie zasad moralnych.

Samo uznanie jednego Boga nie oznacza, że wszystkie religie monoteistyczne rozumieją jego naturę w taki sam sposób. Różnią się one między innymi doktryną, obrzędami, świętymi tekstami i interpretacją relacji między Bogiem a człowiekiem. Do głównych religii monoteistycznych zalicza się judaizm, chrześcijaństwo i islam.

Monoteizm, politeizm, henoteizm i monolatria – czym się różnią?

Monoteizm najłatwiej zrozumieć przez porównanie go z innymi sposobami opisywania wiary w bóstwa. Najważniejsze różnice przedstawia tabela:

Politeizm jest przeciwieństwem monoteizmu, ponieważ zakłada istnienie wielu bogów. Henoteizm zajmuje pozycję pośrednią, gdyż dopuszcza wiele bóstw, ale wyróżnia jedno z nich. Monolatria dotyczy przede wszystkim praktyki kultowej – członkowie wspólnoty czczą jedno bóstwo, choć ich przekonania dotyczące istnienia innych mogą być różne.

Jakie są główne religie monoteistyczne?

Judaizm, chrześcijaństwo i islam określa się często jako religie abrahamowe. Łączy je odwołanie do postaci Abrahama oraz wspólne korzenie historyczne, choć każda z tych tradycji rozwinęła własną teologię i praktykę religijną.

Najważniejsze przykłady religii monoteistycznych to:

• Judaizm – religia, w której wyznaje się wiarę w jednego Boga Izraela, określanego między innymi imieniem JHWH. Ważne miejsce zajmują w niej Tora, przymierze oraz przykazania przekazane Mojżeszowi.
• Chrześcijaństwo – religia oparta na wierze w jednego Boga oraz na nauczaniu Jezusa Chrystusa. Większość Kościołów chrześcijańskich przyjmuje doktrynę Trójcy Świętej, czyli wiarę w jednego Boga w trzech osobach: Ojca, Syna i Ducha Świętego. Taki sposób ujmowania wiary nazywa się monoteizmem trynitarnym.
• Islam – religia głosząca wiarę w jednego Boga, Allaha. Jej podstawą jest zasada jednoznacznej jedności Boga, określana w teologii jako monoteizm unitarny. Najważniejszym tekstem islamu jest Koran.

Trójca Święta jest doktryną wyznawaną przez większość chrześcijan. Według niej Ojciec, Syn i Duch Święty są trzema osobami, ale mają jedną boską naturę. Chrześcijaństwo opisuje więc swoją wiarę jako monoteistyczną, choć jego rozumienie jedności Boga różni się od unitarnego ujęcia obecnego przede wszystkim w judaizmie i islamie. Samo pytanie o zgodność Trójcy z monoteizmem należy do teologii porównawczej i było różnie oceniane przez przedstawicieli poszczególnych religii.

Co łączy religie monoteistyczne?

Religie monoteistyczne nie są jednolite, ale mają kilka wspólnych założeń. Dotyczą one przede wszystkim obrazu Boga, historii religii i zasad postępowania człowieka.

Do często wskazywanych cech wspólnych należą:

• Wiara w jednego Stwórcę, od którego pochodzi świat i życie.
• Przypisywanie Bogu cech takich jak wszechmoc, wszechwiedza i najwyższa władza.
• Przekonanie, że człowiek powinien odpowiadać za swoje postępowanie i przestrzegać zasad etycznych.
• Znaczenie przykazań, zakazu bałwochwalstwa oraz obowiązku oddawania czci Bogu.
• Wspólne korzenie historyczne związane z tradycją Abrahama i historią starożytnego Izraela.

Wspólne pochodzenie nie oznacza jednak identycznych wierzeń. Judaizm, chrześcijaństwo i islam inaczej opisują między innymi rolę Jezusa, znaczenie proroków, naturę objawienia oraz sposób rozumienia relacji między Bogiem a człowiekiem.

Najkrócej mówiąc, monoteizm to wiara w jednego Boga i oddawanie czci wyłącznie Jemu. Od politeizmu odróżnia go liczba uznawanych bogów, a od henoteizmu i monolatrii wyraźne przekonanie, że istnieje jeden Bóg, a nie wielu, spośród których czci się tylko jednego.