Jak przestrzegać postu religijnego? Zasady i wskazówki

W Kościele katolickim w Polsce post ścisły obowiązuje w Środę Popielcową i Wielki Piątek. Obejmuje jeden posiłek do syta oraz dwa skromne posiłki, a także wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych. Wstrzemięźliwość od mięsa obowiązuje osoby od ukończenia 14. roku życia w piątki, z wyjątkiem uroczystości liturgicznych.

Zasady postu w pigułce

Post jest praktyką pokutną regulowaną przede wszystkim przez Kodeks Prawa Kanonicznego, zwłaszcza kanony 1249–1253. Szczegóły obowiązujące w Polsce określa także Konferencja Episkopatu Polski.

Na czym polega post ścisły i wstrzemięźliwość?

Wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych jest postem jakościowym. Oznacza rezygnację z mięsa oraz potraw, których podstawą jest mięso. Nie obejmuje ryb, mleka, jaj ani innych produktów pochodzenia zwierzęcego. W Polsce obowiązuje w każdy piątek roku, chyba że tego dnia przypada uroczystość liturgiczna, oraz w Środę Popielcową.

Post ścisły łączy wstrzemięźliwość jakościową z postem ilościowym. W Środę Popielcową i Wielki Piątek można spożyć jeden posiłek do syta oraz dwa mniejsze, które nie stanowią pełnych posiłków. Nie chodzi o całkowite powstrzymanie się od jedzenia, lecz o ograniczenie jego ilości i rezygnację z mięsa.

Obowiązki zależą przede wszystkim od wieku:

• Osoby poniżej 14. roku życia nie są związane obowiązkiem wstrzemięźliwości wynikającym z prawa kanonicznego.
• Osoby od ukończenia 14. roku życia obowiązuje wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych, także po ukończeniu 60 lat.
• Osoby od 18. roku życia do rozpoczęcia 60. roku życia obowiązuje również post ścisły w Środę Popielcową i Wielki Piątek.

Oznacza to, że ukończenie 60 lat zwalnia z ograniczenia liczby posiłków, ale samo w sobie nie znosi obowiązku piątkowej wstrzemięźliwości od mięsa.

Kto może być zwolniony z postu?

Przepisy uwzględniają sytuacje, w których zachowanie postu byłoby niemożliwe albo mogłoby zaszkodzić zdrowiu. Dotyczy to między innymi osób chorych, osłabionych, kobiet w ciąży i karmiących piersią, jeśli ograniczenie jedzenia jest dla nich niewskazane.

Zwolnienie może dotyczyć także osób, które nie mają realnego wpływu na wybór posiłku. Przykładem jest pobyt w szpitalu, placówce opiekuńczej albo korzystanie z żywienia zbiorowego, gdy nie ma możliwości otrzymania bezmięsnego dania. W takich przypadkach niemożność zachowania wstrzemięźliwości nie jest świadomym lekceważeniem obowiązku.

Prawo kanoniczne ma służyć dobru człowieka. Jeżeli post zagraża zdrowiu albo jest niemożliwy z przyczyn niezależnych od wiernego, zdrowie i rzeczywiste okoliczności mają pierwszeństwo.

W szczególnych sytuacjach można zwrócić się o dyspensę do właściwego proboszcza lub biskupa. Dyspensa może uchylać obowiązek wstrzemięźliwości, zwłaszcza w piątek. W razie niemożności zachowania postu można podjąć inną formę pokuty:

• modlitwę w określonej intencji,
• jałmużnę lub pomoc osobie potrzebującej,
• uczynek miłości wobec bliźniego,
• dobrowolne wyrzeczenie niezwiązane z jedzeniem.

W sprawach związanych z chorobą, ciążą lub leczeniem nie należy zmieniać sposobu odżywiania wbrew zaleceniom lekarza.

Wielka Sobota i post eucharystyczny – co mówią przepisy?

Wielka Sobota nie jest dniem, w którym prawo kanoniczne nakazuje post ścisły ani wstrzemięźliwość od mięsa. Powstrzymywanie się od jedzenia mięsa tego dnia jest szeroko rozpowszechnioną tradycją, ale nie takim samym obowiązkiem jak post w Środę Popielcową i Wielki Piątek.

Osobną praktyką jest post eucharystyczny. Osoba przystępująca do Komunii powinna powstrzymać się od jedzenia i napojów przez co najmniej godzinę przed jej przyjęciem. Dozwolone są woda i konieczne lekarstwa. Z tego obowiązku zwolnione są między innymi osoby chore, osoby w podeszłym wieku oraz opiekunowie, którzy się nimi zajmują.

Najważniejsze rozróżnienie jest więc proste: piątkowa wstrzemięźliwość dotyczy rodzaju pokarmu, post ścisły ogranicza zarówno rodzaj, jak i ilość jedzenia, a post eucharystyczny odnosi się wyłącznie do czasu poprzedzającego Komunię.

Artykuł ma charakter informacyjny. W indywidualnych przypadkach dotyczących zdrowia, dyspensy lub interpretacji obowiązku warto skonsultować się z lekarzem albo duszpasterzem.