Co oznacza okres wielkiego postu?

Wielki Post to czterdziestodniowy okres pokuty i nawrócenia w Kościele katolickim. Rozpoczyna się w Środę Popielcową i prowadzi do rozpoczęcia Triduum Paschalnego, czyli uroczystości upamiętniających mękę, śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa.

Środa Popielcowa rozpoczyna Wielki Post, a Wielki Czwartek kończy ten okres wraz z rozpoczęciem Mszy Wieczerzy Pańskiej. Od wieczoru Wielkiego Czwartku trwa już Triduum Paschalne, obejmujące Wielki Czwartek, Wielki Piątek, Wigilię Paschalną i Niedzielę Zmartwychwstania. Wielki Post nie jest więc tym samym co Triduum. Jego zadaniem jest przygotowanie wiernych do przeżycia najważniejszych dni roku liturgicznego.

Czym jest Wielki Post?

Wielki Post jest czasem pokuty, modlitwy i duchowego przygotowania do Paschy. Wierni są zachęcani do nawrócenia, uporządkowania życia i odnowienia relacji z Bogiem. Post nie stanowi celu samego w sobie. Ma prowadzić do głębszego przeżycia śmierci i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa.

Początek tego okresu wyznacza Środa Popielcowa. Podczas liturgii wierni otrzymują znak popiołu, któremu towarzyszą słowa „Pamiętaj, że jesteś prochem i w proch się obrócisz” albo „Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię”. Popiół przypomina o przemijalności człowieka i potrzebie przemiany serca. Tradycyjnie przygotowuje się go z palm poświęconych w Niedzielę Palmową poprzedniego roku.

Dlaczego Wielki Post trwa 40 dni?

Liczba 40 w Biblii oznacza czas próby, oczyszczenia, oczekiwania i przygotowania do działania Boga. Nie chodzi wyłącznie o długość trwania określonego wydarzenia, lecz o okres, w którym człowiek ma wykonać ważne zadanie lub przejść wewnętrzną przemianę.

Najważniejszym wzorem dla Wielkiego Postu jest czterdziestodniowy post Jezusa na pustyni przed rozpoczęciem publicznej działalności. Kościół odczytuje tę scenę razem z innymi wydarzeniami biblijnymi:

• Potop trwał 40 dni i nocy, po czym nastąpił nowy początek dla ludzkości.
• Izraelici przez 40 lat wędrowali przez pustynię przed wejściem do Ziemi Obiecanej.
• Mojżesz przebywał 40 dni na górze Synaj, gdzie otrzymał tablice Dekalogu.
• Jezus pościł 40 dni na pustyni, przygotowując się do swojej misji.

Ta symbolika wyjaśnia duchowy sens Wielkiego Postu. Jest to czas przejścia od grzechu i rozproszenia ku odnowie, która znajduje swoje dopełnienie w celebracji Paschy.

Jakie są zasady postu i wstrzemięźliwości?

Post i wstrzemięźliwość oznaczają różne praktyki. Wstrzemięźliwość dotyczy rodzaju pokarmu i polega na powstrzymaniu się od jedzenia mięsa. Post ścisły, nazywany także ilościowym, ogranicza liczbę posiłków. Zasady te określa między innymi Kodeks Prawa Kanonicznego, zwłaszcza kanony 1251–1252.

Podstawowy podział przedstawia się następująco:

Wstrzemięźliwość od mięsa obowiązuje w piątki, chyba że przypada w tym dniu uroczystość. Post ścisły obowiązuje przede wszystkim w Środę Popielcową i Wielki Piątek. Niedziele nie są dniami postu ścisłego. Można w nich jednak dobrowolnie zachować własne wyrzeczenie, jeśli nie przesłania ono świątecznego charakteru niedzieli.

Jak zmienia się liturgia w Wielkim Poście?

Liturgia tego okresu staje się bardziej powściągliwa. Zmiany dotyczą zarówno koloru szat, jak i muzyki oraz wystroju kościoła:

• Fiolet dominuje w kolorystyce szat liturgicznych i podkreśla pokutny charakter okresu.
• Nie śpiewa się „Alleluja” przed Ewangelią, a aklamację zastępują inne formuły, takie jak „Chwała Tobie, Słowo Boże”.
• W niedziele Wielkiego Postu nie wykonuje się hymnu „Chwała na wysokości Bogu”, z wyjątkiem przypadających w tym czasie uroczystości.
• Ołtarza nie przyozdabia się kwiatami, a instrumenty mogą służyć przede wszystkim podtrzymaniu śpiewu.

Od tych zasad istnieją liturgiczne wyjątki. IV Niedziela Wielkiego Postu, nazywana Niedzielą Laetare, ma bardziej radosny charakter. W niektórych miejscach używa się wtedy różowego koloru szat. Inaczej traktuje się także uroczystości przypadające w Wielkim Poście, na przykład uroczystość św. Józefa.

Jak przeżywać Wielki Post?

Kościół wskazuje trzy drogi wielkopostnej odnowy: modlitwę, post i jałmużnę. Nie chodzi tylko o ograniczenie jedzenia. Wyrzeczenie ma pomóc w panowaniu nad pragnieniami, a zaoszczędzone środki lub czas mogą służyć drugiemu człowiekowi.

• Modlitwa pogłębia relację z Bogiem i obejmuje także udział w nabożeństwach pasyjnych.
• Post uczy rezygnacji z tego, co rozprasza, oraz porządkuje codzienne wybory.
• Jałmużna wyraża troskę o potrzebujących i może przybrać formę pomocy materialnej, czasu lub konkretnej służby.

Do tradycyjnych praktyk tego okresu należą Droga Krzyżowa i Gorzkie Żale. Pomocą w odnowie duchowej są również rekolekcje, czyli kilkudniowy czas modlitwy, słuchania nauk i przygotowania do spowiedzi. Wielki Post jest także okresem przygotowania katechumenów do chrztu, który w tradycji Kościoła udzielany jest podczas Wigilii Paschalnej.

Dlaczego mówi się o 40 dniach, skoro kalendarz pokazuje więcej?

Od Środy Popielcowej do Wielkiego Czwartku mija więcej niż 40 dni kalendarzowych. Wynika to z tego, że niedziele Wielkiego Postu nie są wliczane do czterdziestu dni pokutnych. Każda niedziela jest pamiątką zmartwychwstania Chrystusa, dlatego zachowuje charakter święta i nie jest dniem postu.

W historii chrześcijaństwa okres przygotowania do Wielkanocy stopniowo się wydłużał. Początkowo post obejmował około 40 godzin, przede wszystkim Wielki Piątek i Wielką Sobotę. W III wieku trwał już cały tydzień, a w IV wieku ukształtowała się praktyka czterdziestodniowego postu. Na Zachodzie trzeba było z czasem przesunąć początek tego okresu na Środę Popielcową, aby po odliczeniu niedziel uzyskać symboliczną liczbę 40 dni.

1. W pierwszych wiekach chrześcijanie pościli przed Wielkanocą przez około dwa dni.
2. W III wieku okres postu został wydłużony do całego tygodnia.
3. W IV wieku pojawiła się praktyka czterdziestodniowego przygotowania.
4. Na Zachodzie Środa Popielcowa stała się początkiem Wielkiego Postu, ponieważ niedziele nie były dniami postnymi.

Właściwy Wielki Post kończy się wraz z rozpoczęciem Mszy Wieczerzy Pańskiej w Wielki Czwartek. Od tego momentu rozpoczyna się Triduum Paschalne, a nie dalsza część Wielkiego Postu. Triduum prowadzi przez mękę i śmierć Chrystusa do Wigilii Paschalnej oraz Niedzieli Zmartwychwstania.

Znaczenie Wielkiego Postu nie sprowadza się więc do rachuby dni ani do samej diety. Jest to czas przygotowania serca na Paschę, przeżywany przez modlitwę, wyrzeczenie, pomoc potrzebującym i udział w liturgii.