Jak obchodzić święto Shavuot?

Szawuot, czyli Święto Tygodni, łączy dwa wymiary: rolnicze dziękczynienie za pierwsze plony oraz upamiętnienie nadania Tory na górze Synaj. Obchody obejmują studiowanie Tory, nocne nabożeństwo, czytanie Księgi Rut, spożywanie potraw mlecznych i dekorowanie domów oraz synagog zielenią.

Czym jest Szawuot i kiedy przypada?

Szawuot należy do szalosz regalim, czyli trzech świąt pielgrzymich judaizmu, obok Pesach i Sukot. Hebrajska nazwa oznacza „Święto Tygodni”, ponieważ święto przypada po siedmiu tygodniach liczenia od Pesach. Ten okres nazywa się liczeniem Omeru. Szawuot jest więc dalszym ciągiem Pesach, a nie niezależnym wydarzeniem w kalendarzu.

Święto rozpoczyna się 6 dnia miesiąca siwan, czyli zwykle na przełomie maja i czerwca. W Izraelu obchodzi się je przez jeden dzień, natomiast w tradycyjnych wspólnotach żydowskich poza Izraelem, w diasporze, przez dwa dni. W Biblii Szawuot występuje także jako Święto Plonów, Święto Żniw oraz Dzień Pierwszych Owoców.

Terminy, które pomagają zrozumieć święto:

• Szawuot – „Święto Tygodni”, nazwa związana z siedmioma tygodniami po Pesach.
• Omer – okres pięćdziesięciu dni liczony od Pesach do Szawuot, dawniej związany z ofiarowaniem pierwszego snopa jęczmienia.
• Szalosz regalim – trzy święta pielgrzymie, podczas których w czasach Świątyni pielgrzymowano do Jerozolimy.
• Zman matan Toratejnu – „czas nadania naszej Tory”, religijne określenie Szawuot.

Rolnicze i religijne znaczenie Szawuot

Pierwotnie Szawuot miało charakter rolniczy. W czasach biblijnych przypadało na początek zbiorów pszenicy. Rolnicy przynosili do Świątyni w Jerozolimie pierwsze plony oraz dwa bochenki chleba upieczonego z nowego zboża. Był to wyraz wdzięczności za urodzaj i uznanie, że plony są darem Boga.

Po zburzeniu Świątyni zmienił się sposób obchodzenia święta. Coraz mocniej akcentowano tradycję, według której właśnie w tym czasie Bóg przekazał Mojżeszowi Torę na górze Synaj. Szawuot stało się rocznicą zawarcia przymierza między Bogiem a ludem Izraela. Tablice z Dziesięciorgiem Przykazań symbolizują nie tylko zbiór praw, lecz także przyjęcie odpowiedzialności za życie zgodne z Torą.

W tradycji żydowskiej Tora nie jest traktowana wyłącznie jako wydarzenie z odległej przeszłości. Jej nadanie dokonuje się raz, ale kolejne pokolenia ponownie ją przyjmują i potwierdzają przez naukę oraz wypełnianie przykazań. Dlatego Szawuot przypomina zarówno o historycznym Synaju, jak i o osobistym zobowiązaniu do życia według Tory.

Jak wyglądają zwyczaje w synagodze?

Centralnym elementem święta jest nauka. W wielu wspólnotach organizuje się tikkun leil Szawuot, czyli całonocne czuwanie połączone ze studiowaniem Tory, Talmudu i komentarzy rabinicznych. Nocna nauka nawiązuje do tradycji, według której Izraelici zasnęli przed otrzymaniem Prawa, a Mojżesz musiał ich obudzić.

Przebieg świątecznych praktyk może różnić się między wspólnotami, ale zwykle obejmuje następujące elementy:

1. Całonocne modlitwy, studiowanie Tory i rozmowy poświęcone jej interpretacji.
2. Uczestnictwo w nabożeństwie porannym oraz wysłuchanie na stojąco odczytania Dziesięciorga Przykazań.
3. Czytanie Księgi Rut, której wydarzenia rozgrywają się w czasie żniw.
4. Odnowienie osobistego związku z Torą i pamięci o przymierzu zawartym na Synaju.

Księga Rut ma kilka związków z Szawuot. Jej akcja toczy się podczas zbiorów, a jej bohaterka Rut zbiera kłosy pozostawione na polu. Rut była Moabitką, która z własnej woli związała się z ludem Izraela i przyjęła jego wiarę. Jej historia podkreśla, że wierność, sprawiedliwość i troska o drugiego człowieka mają znaczenie uniwersalne. Według tradycji Rut była prababką króla Dawida.

Dlaczego podczas Szawuot je się nabiał?

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych zwyczajów kulinarnych jest spożywanie potraw mlecznych. Nabiał wiąże się z kilkoma tradycyjnymi wyjaśnieniami. Najczęściej przywołuje się opowieść o tym, że po otrzymaniu Tory Izraelici poznali także zasady koszerności. Przygotowanie mięsa zgodnie z nowymi wymaganiami wymagało czasu, dlatego pierwszym posiłkiem miały być produkty mleczne.

Inne interpretacje łączą mleko z niewinnością i duchowym odrodzeniem. W chwili ponownego przyjęcia Tory człowiek powinien przypominać dziecko, które dopiero zaczyna poznawać zasady życia. W tradycji pojawia się także skojarzenie mleka z czterdziestoma dniami, które Mojżesz miał spędzić na górze Synaj.

Na świątecznym stole pojawiają się między innymi:

• serniki i inne ciasta z twarogiem,
• pierogi lub kluski z serem,
• naleśniki z serem albo owocami,
• omlety, zapiekanki oraz dania mączne z nabiałem.

Nie chodzi przy tym o szczegółowy jadłospis obowiązujący wszystkie wspólnoty. Forma posiłku zależy od lokalnej tradycji, rodziny i przyjętego sposobu przestrzegania zasad koszerności. Wspólny pozostaje symboliczny związek nabiału z przyjęciem Tory.

Jakie dekoracje przygotowuje się na Szawuot?

Domy i synagogi ozdabia się zielenią, kwiatami, gałązkami i ziołami. Zwyczaj ten przypomina rolnicze korzenie święta, a także tradycję, według której skaliste stoki góry Synaj pokryły się zielenią w chwili nadania Tory. W polskim kontekście Szawuot nazywano dlatego „Żydowskimi Zielonymi Świątkami”.

Na ziemiach Polski i Rosji wykonywano również papierowe wycinanki zwane szewuosim lub szewuosł. Umieszczano je w oknach, a ich wzory przedstawiały kwiaty, gwiazdy, ptaki i symboliczne zwierzęta. Dekoracje łączyły świąteczny charakter Szawuot z lokalną kulturą artystyczną.

Obchodzenie Szawuot oznacza więc połączenie pamięci o pierwszych plonach z odnowieniem więzi z Torą. Nocna nauka, Księga Rut, nabiał i zieleń nie są przypadkowymi zwyczajami, lecz różnymi sposobami wyrażenia wdzięczności, gotowości do przyjęcia przykazań i pamięci o przymierzu na Synaju.