Co oznacza święto Ofiarowania Pańskiego?

Święto Ofiarowania Pańskiego obchodzone 2 lutego upamiętnia przyniesienie Jezusa do świątyni jerozolimskiej oraz oczyszczenie Maryi zgodnie z Prawem Mojżeszowym. W Polsce znane jest także jako święto Matki Bożej Gromnicznej, a od 1997 roku tego dnia przypada Dzień Życia Konsekrowanego.

Dlaczego święto przypada 2 lutego?

Data wynika z biblijnego opisu zawartego w Ewangelii według św. Łukasza. Prawo żydowskie przewidywało, że czterdziestego dnia po narodzinach pierworodnego syna rodzice powinni przedstawić go Bogu w świątyni. Z tego powodu Ofiarowanie Pańskie przypada 40 dni po Bożym Narodzeniu.

Wydarzenie ma podwójny charakter. Jezus zostaje ofiarowany Bogu jako pierworodny Syn, natomiast Maryja wypełnia obrzęd oczyszczenia po porodzie. Nie chodzi więc wyłącznie o ceremonię dotyczącą dziecka ani wyłącznie o wspomnienie Maryi. Liturgia łączy oba wątki, ale po reformie liturgicznej z 1969 roku mocniej akcentuje chrystologiczny, czyli skoncentrowany na Jezusie, charakter święta.

W polskiej tradycji 2 lutego kończy się zwyczajowy okres Bożego Narodzenia. W kościołach często po raz ostatni śpiewa się kolędy i usuwa szopki. Liturgicznie okres Narodzenia Pańskiego kończy się wcześniej, w święto Chrztu Pańskiego, jednak Ofiarowanie Pańskie pozostaje ostatnim akcentem tego cyklu w pobożności ludowej.

Co wydarzyło się w świątyni jerozolimskiej?

Opis ewangeliczny nawiązuje do przepisów Prawa Mojżeszowego. Pierworodny syn był postrzegany jako należący do Boga, a rodzice składali ofiarę związaną z jego wykupieniem. Obrzęd oczyszczenia matki przewidywał ofiarę z baranka, a w przypadku ubóstwa – z dwóch synogarlic lub młodych gołębi. Maryja i Józef złożyli właśnie taką skromniejszą ofiarę.

Relację wydarzeń można przedstawić w kilku etapach:

1. Maryja i Józef przybyli z Jezusem do świątyni czterdziestego dnia po Jego narodzeniu.
2. Przedstawili Dziecko Bogu zgodnie z przepisami dotyczącymi pierworodnych synów.
3. Maryja dopełniła obrzędu oczyszczenia, składając ofiarę ubogich.
4. Symeon wziął Jezusa na ręce i rozpoznał w Nim Mesjasza, nazywając Go „światłem na oświecenie pogan”.

W świątyni obecna była także prorokini Anna. Spotkanie Jezusa z Symeonem i Anną nadało świętu jedną z jego najstarszych nazw – Hypapante, czyli „Spotkanie”. Chodzi o spotkanie Mesjasza z przedstawicielami ludu oraz o rozpoznanie w małym Dziecku zapowiedzianego Zbawiciela.

Najstarsze świadectwa obchodów pochodzą z IV wieku. Pielgrzymka Egerii do Ziemi Świętej, datowana na koniec IV wieku, opisuje uroczyste celebrowanie czterdziestego dnia po Epifanii w Jerozolimie. Z czasem święto przyjęto także na Zachodzie. W Rzymie rozwinęły się procesje ze świecami, które pomogły nadać obchodom charakter maryjny i przygotowały grunt pod polską nazwę Matki Bożej Gromnicznej.

Skąd wzięły się nazwy święta?

Co symbolizuje gromnica?

Najważniejszym znakiem tego dnia jest światło. Symeon określił Jezusa jako światło dla narodów, dlatego płonąca świeca przypomina, że Chrystus przynosi zbawienie i rozprasza ciemność. Obrzęd błogosławieństwa świec oraz procesja z zapalonymi świecami mają źródło w dawnej tradycji Kościoła. W liturgii nie chodzi jednak o magiczną moc przedmiotu, lecz o modlitewne wyznanie wiary.

Nazwa „gromnica” wiąże się ze słowem „grom”. W polskiej pobożności ludowej poświęconą świecę zapalano podczas burzy i stawiano w oknie, prosząc Boga za pośrednictwem Maryi o ochronę domu. Gromnicę wkładano także w dłonie osoby umierającej jako znak nadziei, zawierzenia i obecności Chrystusa w chwili przejścia.

Tradycyjne znaczenie gromnicy obejmowało przede wszystkim:

• znak Chrystusa – płomień przypomina o Jezusie jako światłości świata;
• modlitwę podczas burzy – świecę zapalano, prosząc o ochronę domowników;
• towarzyszenie umierającym – gromnica wyrażała nadzieję na dobrą śmierć;
• zawierzenie Maryi – polska tradycja widziała w Niej Tę, która przyniosła ludziom światło Chrystusa.

Dlatego warto odróżnić oficjalny sens liturgiczny od zwyczajów ludowych. Święto jest przede wszystkim Ofiarowaniem Pańskim, czyli świętem Jezusa. Nazwa maryjna i obrzędy związane z gromnicą są ważną warstwą polskiej tradycji, ale nie wyczerpują znaczenia biblijnego.

Czym jest Dzień Życia Konsekrowanego?

W 1997 roku Jan Paweł II ustanowił 2 lutego Światowym Dniem Życia Konsekrowanego. Data nawiązuje do ofiarowania Jezusa Bogu. Osoby konsekrowane odczytują ten gest jako obraz całkowitego oddania własnego życia Bogu i służbie ludziom.

Ten dzień jest okazją do:

• modlitwy za osoby żyjące w zakonach, zgromadzeniach i instytutach świeckich;
• refleksji nad różnymi formami powołania i służby w Kościele;
• wdzięczności za obecność osób konsekrowanych wśród chorych, ubogich, samotnych i potrzebujących;
• przypomnienia rad ewangelicznych – czystości, ubóstwa i posłuszeństwa – które wyrażają naśladowanie Jezusa.

Święto Ofiarowania Pańskiego łączy więc trzy perspektywy. Biblijnie przypomina o Jezusie przedstawionym Bogu i rozpoznanym przez Symeona jako światło narodów. W polskiej kulturze przywołuje Maryję, gromnicę i modlitwę o ochronę. W wymiarze współczesnym kieruje uwagę ku osobom, które oddają swoje życie Bogu i ludziom.