Ukraińskie święta kościelne – kalendarz i najważniejsze tradycje

Od 1 września 2023 roku Ukraiński Kościół Prawosławny (PKU) oraz Ukraiński Kościół Greckokatolicki (UKGK) zaczęły stosować kalendarz nowojuliański dla świąt stałych. Dlatego Boże Narodzenie przypada 25 grudnia, a nie 7 stycznia. Reforma nie obejmuje jednak Wielkanocy ani innych świąt zależnych od Paschalii.

Co zmieniło się w ukraińskim kalendarzu kościelnym?

Kalendarz nowojuliański zastąpił w głównych ukraińskich wspólnotach kościelnych kalendarz juliański w odniesieniu do świąt nieruchomych. W praktyce oznacza to przesunięcie ich obchodów o 13 dni wcześniej. Różnica między oboma systemami wynosi obecnie 13 dni, dlatego dawna data 7 stycznia odpowiada nowej dacie 25 grudnia.

Decyzje o zmianie podjęły niezależnie od siebie PKU i UKGK. Reforma rozpoczęła się wraz z nowym rokiem liturgicznym, 1 września 2023 roku. Nie wszystkie parafie i klasztory musiały przejść na nowy styl natychmiast. Wspólnotom, które nie były gotowe do zmiany, pozostawiono możliwość czasowego korzystania z kalendarza juliańskiego, zgodnie z zasadami przyjętymi przez daną strukturę kościelną.

Najważniejsze ukraińskie święta kościelne – stare i nowe daty

Poniższe zestawienie dotyczy świąt stałych, których daty zostały przesunięte po przyjęciu kalendarza nowojuliańskiego:

Zmiana objęła także część świąt państwowych powiązanych z kalendarzem kościelnym. Rada Najwyższa Ukrainy ustanowiła między innymi 25 grudnia dniem państwowych obchodów Bożego Narodzenia, a Dzień Obrońców i Obrończyń przesunęła z 14 na 1 października.

Czy Wielkanoc zmieniła datę?

Nie. Wielkanoc pozostaje świętem ruchomym i nadal jest wyznaczana według tradycyjnej Paschalii. Reforma dotyczy przede wszystkim świąt stałych, czyli tych, które co roku przypadają w tym samym dniu kalendarzowym. Nie oznacza automatycznej zmiany sposobu obliczania daty Zmartwychwstania Pańskiego.

Od terminu Wielkanocy zależą między innymi:

• Wielki Tydzień i Niedziela Palmowa
• Wniebowstąpienie Pańskie
• Zesłanie Ducha Świętego
• Trójca Święta

W ukraińskiej tradycji zachowano więc połączenie kalendarza nowojuliańskiego dla świąt nieruchomych z dotychczasową Paschalią dla świąt ruchomych. To właśnie ten podział wyjaśnia, dlaczego Boże Narodzenie zmieniło datę, a Wielkanoc nie została przesunięta o 13 dni.

Dlaczego Ukraina odeszła od kalendarza juliańskiego?

Reforma miała wymiar religijny, społeczny i tożsamościowy. Kalendarz juliański przez długi czas był kojarzony z rosyjską kulturą cerkiewną, ponieważ nadal stosują go między innymi Rosyjski Kościół Prawosławny oraz związany z nim Ukraiński Kościół Prawosławny. Po rosyjskiej agresji odejście od tego systemu stało się dla wielu Ukraińców symbolem dystansowania się od tak zwanego „ruskiego świata”.

Przejście na nowy styl miało potwierdzić odrębność ukraińskiej tożsamości duchowej i zbliżyć kalendarz świąt do praktyki wielu innych Kościołów prawosławnych oraz wspólnot chrześcijańskich używających kalendarza gregoriańskiego lub nowojuliańskiego. Nie chodziło wyłącznie o zmianę numerów w kalendarzu. Dla części społeczeństwa była to także decyzja o tym, z jaką tradycją kulturową i kościelną Ukraina chce się utożsamiać.

PKU podkreślało, że reforma powinna przebiegać stopniowo, świadomie i bez przymusu. Dlatego parafie oraz klasztory, które chciały pozostać przy starym stylu, mogły przez okres przejściowy kontynuować dotychczasowe praktyki. Ostateczne rozwiązania mogły różnić się w zależności od struktury kościelnej i decyzji lokalnej wspólnoty.

Wierni odwiedzający ukraińskie cerkwie mogą więc spotkać się jeszcze z różnymi datami, zwłaszcza w parafiach zachowujących kalendarz juliański. Główny kierunek reformy jest jednak jasny: święta stałe są obchodzone według kalendarza nowojuliańskiego, natomiast Wielkanoc i święta od niej zależne pozostają związane z tradycyjną Paschalią.

Dla ukraińskiego społeczeństwa zmiana kalendarza jest nie tylko korektą dat. To także sposób na podkreślenie niezależności Kościołów na Ukrainie i umocnienie własnej tradycji duchowej, przy zachowaniu odrębnych zasad obliczania świąt ruchomych.